Konin to osada istniejąca co najmniej od II wieku p.n.e.
Prowadził tędy szlak handlowy zorganizowany przez Celtów a następnie
przejęty i rozwinięty przez Rzymian. Prawdopodobnie główna gałąź
szlaku bursztynowego prowadziła z Rzymu przez naddunajskie faktorie,
Czechy i Morawy, Śląsk do Opola a dalej do wybrzeży Bałtyku przez
Kalisz i przeprawę przez rzekę Wartę w rejonie Konina. Centralny
punkt osadniczy kujawskiego odcinka szlaku bursztynowego usytuowany
był w rejonie Kruszy Zamkowej koło Inowrocławia. Osady obsługujące
szlak bursztynowy rozmieszczone były na trasie jego przebiegu w
regularnych odstępach mniej więcej 20 km od siebie. Na odcinku Konin
– Otłoczyn istniało pięć takich skupień zlokalizowanych w rejonie
Paniewa, Kościeszek, Kruszy Zamkowej oraz Kaczkowa i Opok.
Poszczególne skupienia pełniły funkcje punktów, gdzie zatrzymywali
się i wymieniali towary podróżni wędrujący szlakiem. Ostatnim
punktem kujawskiego odcinka szlaku bursztynowego była osada Otłoczyn
obsługująca przeprawę przez bród na Wiśle.
Pierwsza wzmianka o mieście Koninie (wójcie Gosławie z Konina)
pochodzi z 1293r. Lokacja miasta na prawie magdeburskim nastąpiła
najprawdopodobniej w 1284 lub 1292 r. Konin był początkowo osadą na
wyspie wśród rozlewisk Warty strzegącą brodu a następnie mostu
(pierwsza wzmianka z 1328r.) na szlaku między Kaliszem a Kruszwicą.
Miasto zostało zniszczone przez Krzyżaków w 1331 r., następnie
odbudowane na polecenie Kazimierza Wielkiego w latach 1333-1370.
Wtedy to zostało otoczone murem i stało się siedzibą powiatu
sądowego (starosta rezydował w obecnie już nie istniejącym zamku).
Miasto dobrze rozwijało się w XV i XVI w.
W XVII w. nadeszło pasmo klęsk: epidemia (1628-1631), seria pożarów
oraz okupacja i złupienie miasta przez Szwedów (1655).
W czasie zaborów Konin początkowo znajdował się w zaborze pruskim a
następnie, po upadku Księstwa Warszawskiego, w Królestwie Polskim. W
latach 20. XIX wieku powstaje wiele nowych budynków. Ostatecznie
rozebrane zostają resztki zamku, a w jego miejscu powstaje dzielnica
żydowska.
W okolicy miasta miało miejsce kilka potyczek i bitew w czasie
powstania styczniowego w 1863 r. Miasto zostało objęte represjami
władz rosyjskich.
W okresie popowstaniowym miasto rozwija się pomyślnie. Powstaje
fabryka maszyn rolniczych i inne, drobne zakłady. Już w 1905 roku
uruchomiona zostaje centrala telefoniczna. Zabudowa sięga poza
średniowieczne granice. Rozrastają się przedmieścia: Kaliskie,
Kolskie i Słupeckie. Trwa proces brukowania ulic, a od 1916
(wybudowanie elektrowni miejskiej) elektryfikacji miasta.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Konin był
kilkunastotysięcznym miastem powiatowym położonym na uboczu
uczęszczanych szlaków komunikacyjnych. Ożywienie gospodarcze
przyniosła budowa linii kolejowej Poznań – Kutno oraz kanału Warta –
Gopło (lata 20.).
W czasie II wojny światowej Konin był siedzibą niemieckich władz
powiatowych i należał do ziem włączonych do terenów III Rzeszy (jako
część Kraju Warty). W czasie okupacji Niemcy dokonali w okolicznych
lasach eksterminacji ludności żydowskiej, która w 1939r. stanowiła
ok. 21% ogółu mieszkańców miasta.
Po wojnie miasto bardzo się rozwinęło pod względem liczby ludności i
obszaru – miało to związek z odkryciem w okolicy złóż węgla
brunatnego i powstaniem kopalń, elektrowni oraz huty aluminium, jak
również szeregu zakładów pomocniczych (takich jak np. Fabryka
Urządzeń Górnictwa Odkrywkowego).
Konin był stolicą województwa konińskiego w latach 1975-1998. Od 1
stycznia 1999 r. jest siedzibą powiatu grodzkiego.